XVIII Regionalna Olimpiada Wiedzy o Wielkich Polakach - Obowiązująca literatura do etapu pierwszego
Dodane przez WebmasterMZSP dnia 03 październik 2017 20:16

Pasterz niezłomny – Arcybiskup Ignacy Tokarczuk (1918-2012)

Ks. Henryk Borcz, Przemyśl

Żałobne głosy dzwonów, unoszące się w sobotę 29 grudnia 2012 r. w godzinach porannych nad prastarym grodem przemyskim, wieściły zgon długoletniego pasterza przemyskiego (1965-1993) a zarazem wybitnego męża stanu i patrioty polskiego arcybiskupa seniora Ignacego Tokarczuka. Odszedł do Domu Ojca po zasłużoną nagrodę jeden z ostatnich już biskupów „niezłomnych” okresu komunistycznego, który wespół z wielkim Prymasem Tysiąclecia kardynałem Stefanem Wyszyńskim oraz arcybiskupem krakowskim kardynałem Karolem Wojtyłą


Treść rozszerzona

Pasterz niezłomny – Arcybiskup Ignacy Tokarczuk (1918-2012)

Ks. Henryk Borcz, Przemyśl

Żałobne głosy dzwonów, unoszące się w sobotę 29 grudnia 2012 r. w godzinach porannych nad prastarym grodem przemyskim, wieściły zgon długoletniego pasterza przemyskiego (1965-1993) a zarazem wybitnego męża stanu i patrioty polskiego arcybiskupa seniora Ignacego Tokarczuka. Odszedł do Domu Ojca po zasłużoną nagrodę jeden z ostatnich już biskupów „niezłomnych” okresu komunistycznego, który wespół z wielkim Prymasem Tysiąclecia kardynałem Stefanem Wyszyńskim oraz arcybiskupem krakowskim kardynałem Karolem Wojtyłą (późniejszym papieżem Janem Pawłem II), przez długie lata mężnie bronił Kościoła i Narodu przed zniewoleniem przez zbrodniczy reżim ateistyczny narzucony siłą Polsce przez Sowietów po II wojnie światowej.

Arcybiskup Ignacy Tokarczuk urodził się 1 lutego 1918 r. na dawnych Kresach Wschodnich w Łubiankach Wyższych k. Zbaraża w Archi-diecezji Lwowskiej. Po maturze złożonej w maju 1937 r. w Gimnazjum im. Henryka Sienkiewicza w Zbarażu wstąpił do Wyższego Seminarium Duchownego we Lwowie. Studia odbywał na wydziale Teologicznym Uniwersytetu Jana Kazimierza. Po wybuchu II wojny światowej i zajęciu miasta przez Sowietów ukrywał się przez kilka miesięcy przed poborem do Armii Czerwonej a następnie powrócił do Lwowa, gdzie kontynuował studia tajnie w konspiracyjnym seminarium. Święcenia otrzymał 21 czerwca 1942 r. we Lwowie z rąk biskupa Eugeniusza Baziaka. Pracował jako wikariusz w parafii Złotniki, gdzie 22 lutego 1944 r. cudem uniknął śmierci z rąk ukraińskich nacjonalistów (OUN-UPA). Schronił się we Lwowie i tam podjął pracę duszpasterską w parafii św. Marii Magdaleny oraz w kościele filialnym w dzielnicy Kulparków. Po ponownym zagarnięciu Lwowa przez Sowietów ekspatriował się wraz z parafianami w listopadzie 1945 do Katowic, gdzie od grudnia był wikariuszem w tamtejszej parafii Chrystusa Króla.

W latach 1946-1951 odbył studia na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim w Lublinie. Początkowo studiował w Studium Zagadnień Społecznych i Gospodarczych Wsi przy Wydziale Ekonomii i Prawa KUL, następnie na Wydziale Filozofii Chrześcijańskiej. W tym samym okresie tworzył parafię Łebunia k. Lęborka na Warmii. W 1951 r. uzyskał tytuł doktora filozofii na podstawie rozprawy „Zależność rozwoju indywidualno-społecznego człowieka od dóbr materialnych w nauce św. Tomasza z Akwinu”. Był przez rok asystentem na Wydziale Filozofii KUL. W związku ze wzmagającymi się represjami komunistycznymi wobec KUL-u opuścił uczelnię i w 1952 r. wyjechał do Olsztyna, gdzie był wykładowcą w War-mińskim Wyższym Seminarium Duchownym („Hosianum”) i równocześnie pomagał w duszpasterstwie w Orzechowie i w Pluskach. W latach 1954-1957 był proboszczem w Gutkowie a następnie do 1962 r. duszpasterzem akademickim w Wyższej Szkole Rolniczej i Wyższej Szkole Pedagogicznej w Olsztynie. W odwecie za zorganizowanie bez zezwolenia pielgrzymki studentów do Częstochowy w maju 1958 r. Wydział ds. Wyznań w Olsztynie nie wyraził zgody na objęcie przez niego probostwa parafii Serca Jezusowego w Olsztynie i św. Mikołaja w Elblągu.

W 1962 r. ks. I. Tokarczuk powrócił do Lublina, gdzie został adiunktem Katedry Teologii Pastoralnej KUL. Tu 3 grudnia 1965 r., w trakcie przygotowywania rozprawy habilitacyjnej, zastała go nominacja papieska na biskupa przemyskiego. Konsekracji udzielił mu 6 II 1966 r. w katedrze przemyskiej ks. Prymas kardynał Stefan Wyszyński. Jako zawołanie bi-skupie przyjął słowa „Deus Caritas” (Bóg Miłością). 16 lutego 1967 r. bi-skup Tokarczuk wszedł w skład Komisji Głównej Episkopatu Polski. Od 1967 należał do Komisji Episkopatu ds. Duszpasterstwa Ogólnego i Komisji Budowy Kościołów. Przewodniczył Komisji „Justitia et Pax” (1970-1972). Włączenie go w 1967 r. przez prymasa Wyszyńskiego do Komisji Wspólnej Rządu i Episkopatu wywołało długoletni konflikt z władzami, co spowodowało zamrożenie prac Komisji do 1980 r.

Władze komunistyczne postrzegały ks. arcybiskupa Ignacego Tokarczuka za jednego z głównych swoich przeciwników, obok kardynała Stefana Wyszyńskiego i kardynała Karola Wojtyły. Było to następstwem jego niezmiennej postawy życiowej, iż „należy bardziej słuchać Boga niż ludzi”. Zmarły ks. Arcybiskup zdawał sobie doskonale sprawę z tego, jakie zagrożenia niosą za sobą rządy komunistyczne w Polsce, dlatego też czynił wszystko, ażeby postawić tamę odgórnej ateizacji społeczeństwa oraz zniewalaniu i niszczeniu Narodu w imię obcych interesów i ideologii. Podczas trwających niemal 28 lat rządów w Diecezji Przemyskiej inspirował wieloraką działalność duszpasterską i organizacyjną. Dążąc do ożywienia życia religijnego zabiegał o ułatwienie wiernym dostępu do kościołów. Stało się to jednym z głównych priorytetów jego działalności biskupiej. Ponieważ władze komunistyczne nie godziły się na budowę nowych świątyń i domów parafialnych, pozostało budownictwo tzw. „nielegalne”, które w diecezji przemyskiej miało charakter masowy i stało się jej wyróżnikiem w skali całego kraju. Tego nurtu nie zdołały zatrzymać dra-końskie represje administracyjne stosowane konsekwentnie przez reżim wobec księży i wiernych. W rezultacie w okresie rządów arcybiskupa Tokarczuka wzniesionych zostało w diecezji przemyskiej bez zgody władz blisko 400 kościołów parafialnych i filialnych oraz kilkaset domów katechetycznych. Nadto do kultu przywróconych zostało wiele opuszczonych niszczejących cerkwi. Na tej bazie powstało w diecezji przemyskiej w latach 1966-1993 ponad 220 nowych parafii. Celem zintensyfikowania duszpasterstwa ks. arcybiskup dokonał 27 stycznia 1978 r. podziału diecezji na 10 okręgów (archiprezbiteraty), w których obrębie koordynowane były programy duszpasterskie i promowana jedność kapłańska.

Ks. Arcybiskup zabiegał o wysoki poziom intelektualny i duchowy księży. Na początku lat 80. XX wieku zobowiązał wszystkich przyjmujących święcenia kapłańskie do uzyskania magisterium z teologii na KUL w Lublinie. Z jego inicjatywy na początku lat 80. wzniesiony został w Przemyślu nowy gmach Seminarium Duchownego przeznaczony na cele dydaktyczne. Doceniając wysiłek duszpasterski podległych sobie księży re-aktywował za zgodą kardynała Prymasa Stefana Wyszyńskiego (3 IV 1975) kapituły kolegiackie w Jarosławiu i Brzozowie, do których włączał szczególnie zasłużonych duchownych. Do ważniejszych wydarzeń duszpasterskich okresu jego rządów w diecezji należały: Wielka Nowenna i obchody Millenium Chrztu Polski, oraz Peregrynacja kopii obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej. W czerwcu 1991 roku miała miejsce historyczna wizyta Ojca św. Jana Pawła II w diecezji (w Rzeszowie i Przemyślu), pod-czas której papież beatyfikował byłego biskupa przemyskiego Józefa Sebastiana Pelczara (1900-1924).

Ks. Arcybiskup I. Tokarczuk w ciągu całego okresu posługiwania biskupiego wspierał rozmaite inicjatywy społeczne, w tym również kulturę niezależną. W 1988 r. powołał Diecezjalną Radę Kultury. Inspirował różne niezależne inicjatywy oddolne w dziedzinie kultury i oświaty, m.in. Dni Kultury Chrześcijańskiej. W 1987 r. reaktywował wydawane przed II wojną światową diecezjalne pismo „Rola Katolicka” (jawne, ale nielegalne); w 1988 r. powołał Diecezjalną Radę Kultury. Od połowy lat 70. minionego stulecia utrzymywał kontakty ze środowiskami opozycyjnymi, wspierał działania opozycji antysystemowej, m.in. KOR, ROPCiO, niezależny ruch chłopski a od 1980 r. „Solidarności” robotników i rolników. Po wprowadzeniu stanu wojennego w grudniu 1981 r. ks. arcybiskup Tokarczuk wspierał duchowo i materialnie członków "Solidarności". Z jego inicjatywy i za jego aprobatą powstały w diecezji komitety, które udzielały pomocy materialnej i prawnej osobom represjonowanym i ich rodzinom. Ks. Arcybiskup nie szedł nigdy na kompromis ze złem, z reżimem komunistycznym, który traktował jako wrogi zarówno chrześcijaństwu jak i człowiekowi. Za swoją bezkompromisową postawę w obronie Kościoła katolickiego i praw człowieka w okresie PRL-u był wielokrotnie i przy różnych okazjach szykanowany i szkalowany przez Służbę Bezpieczeństwa. Na jego temat władze komunistyczne rozpowszechniały nie-prawdziwe informacje. W czasie procesu toruńskiego po zabiciu sługi Bożego ks. Jerzego Popiełuszki posunięto się do oskarżenia go o kolaborację z Niemcami w okresie II światowej w parafii Złotniki, gdzie pełnił posługę wikariusza. Władze komunistyczne, mszcząc się na niezłomnym pasterzu przez szereg lat dezorganizowały studia seminaryjne, kierując corocznie po kilkudziesięciu alumnów do specjalnych jednostek wojskowych kle-ryckich (m.in. Bartoszyce, Brzeg, Szczecin), gdzie poddawano ich nasilonej indoktrynacji ateistycznej. Wielokrotnie pojawiały się też próby odsunięcia go od rządów diecezją. Reżim, chcąc doprowadzić do jego usunięcia z biskupstwa kierował oskarżenia także do Watykanu, sugerując, że jest on głównym przeciwnikiem „normalizacji” pomiędzy Państwem a Kościołem.

Obrana przez ks. biskupa. Ignacego Tokarczuka droga niewątpliwie przyczyniła się do uzyskania przez Polskę niepodległości oraz obrony pełnej suwerenności Kościoła przemyskiego. Ta jego postawa została wielokrotnie doceniona. W 2006 jako pierwszy absolwent KUL-u miał na macierzystej uczelni uroczyste odnowienie doktoratu, równoznaczne z przyznaniem tytułu doktora honoris causa. Posiadał także tytuł doktora honoris causa Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie przyznany w 1991 r. i Uniwersytetu Rzeszowskiego w 2009. Natomiast 1 czerwca 1996 r. otrzymał nagrodę imienia Stefana Kardynała Wyszyńskiego za bezkompromisową służbę prawdzie. W 2003 został odznaczony medalem Polonia Mater Nostra Est. Z kolei 3 maja 2006 r. został udekorowany przez prezydent Rzeczypospolitej Polskiej prof. Lecha Kaczyński najwyższym od-znaczeniem państwowym Orderem Orła Białego. Od 21 maja 2007 do lu-tego 2009 zasiadał w kapitule tego orderu. Arcybiskup w ostatnich latach bolał nad tym, że sprawy publiczno-społeczne w Polsce po 1989 r. idą w złym kierunku, że ci, którzy doszli do władzy „na plecach” robotników i chłopów odwrócili się od nich. Solidaryzował się do końca życia z ludźmi marginalizowanymi, z „moherowymi beretami” pogardzanymi przez tzw. „elity”. Widział ogromną rolę, jaką w ewangelizacji społeczeństwa polskiego i jego upodmiotowieniu (społeczeństwo obywatelskie) spełniają niezależne media – zwłaszcza Radio Maryja i Telewizja „Trwam”.

Pap. Jan Paweł II obdarzył ks. Biskupa 3 czerwca 1991 r. godnością arcybiskupa ad personam, natomiast 25 marca 1992 r. podniósł go do godności arcybiskupa metropolity przemyskiego. Po ukończeniu 75 lat, pap. Jan Paweł II przyjął 17 kwietnia 1993 r. jego rezygnację z urzędu i przeniósł go w stan spoczynku.

Ks. Arcybiskup mieszkał do śmierci w Przemyślu. 2 stycznia 2013 r. spoczął w podziemiach archikatedry przemyskiej.